14/2/17

Ο π. Γεώργιος Μεταλληνός μιλά στην “κοινωνείν” για την Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ π. ΓΕΏΡΓΙΟΥ ΜΕΤΑΛΛΗΝΌΥ
Ο πρωτοπρεσβύτερος π. Γεώργιος  Μεταλληνός μιλά στην “κοινωνείν” για την Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (στο τι μας αφορά ως Έλληνες)

π. Γεώργιε, τελικά η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στο τι μας αφορά ως Έλληνες;
Διότι είναι η ιστορική συνέχειά μας. Της ανήκουμε και μας ανήκει. Δεν πεθάναμε το 146 π.Χ., και αναστηθήκαμε, σαν τους εν Εφέσω Επτά Παίδες,το1821(αναναστηθή- καμε…),αλλά η αυτοκρατορίατης Νέας Ρώμης είναι η ‘‘μέση’’ ιστορική μας διάρκεια (Παπαρρηγόπουλος,Ζαμπέλιοςκ.π.α.).

Η υιοθέτηση ποιων ιδιαίτερων χαρακτηριστικών παραπέμπουν στην ελληνικότητα της Αυτοκρατορίας;
Η Ορθόδοξη Πίστη, η γλώσσα η ελληνική και ο ανανεωμένος ελληνικός πολιτισμός, και προ πάντων η παιδεία, στοιχεία που επιβίωσαν και ανανεώθηκαν δια των αγίων Πατέρων, Ελλήνων και στην καταγωγή και στην παιδεία.Ο Μ.Βασίλειος εκαυχάτοπου η μητέρα του –Αγία Εμμέλεια- καταγόταν από τους Μολιονίδες-Ηρακλείδες-Δωριείς! Εμείς σήμερα ξέρουμε την καταγωγή μας; (Ας κάνουμε DNA και θα δούμε τι θα προκύψει). Ο Ελληνισμός και η Ελληνικότητα σώζεται πάνω απ’ όλα με το πνεύμα, την καρδιά και μετά με το αίμα.

Δηλαδή όλα αυτά τα χαρακτηριστικά που μόλις μας αναφέρατε ενσωματώθηκαν στη λειτουργία των δομών της Αυτοκρατορίας και εντυπώθηκαν στις συνειδήσεις του συνόλου των πολιτών αυτής;
Αυτό γινόταν στην καθημερινή πράξη. Πώς αμερικανοποιούνται σήμερα οι μετανάστες των ΗΠΑ; Η γλώσσα στην ‘‘καθ’ ημάς Ανατολή’’ είχε μια αδιατάραχτη συνέχεια. Ο ανανεωμένος πολιτισμός μας (ελληνορ- θόδοξος) το ίδιο. Από τον Ιουστινιανό (6ος αι.) και τον Ηράκλειο (7ος αι.) συντελείται καιοκρατικός-διοικητικόςεξελληνισμόςτης Αυτοκρατορίας. Και η ελληνική παιδεία συ- νεχίζεται(Φώτιοςλ.χ.).Μόνο η ‘‘θρησκεία’’ παραμερίζεται από τους αποδεχθέντες την Πίστη του Χριστού Έλληνες και τις άλλες λαότητες.

Εντοπίζεται κάποια συγκεκριμένη περίοδος η οποία σηματοδοτεί -ας μου επιτραπεί ο όρος- την ελληνοποίηση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας;
Πέρα από τα προηγούμενα μην ξεχνάμε τις καθαρά ελληνικές αναγεννήσεις επί Φωτίου και Μακεδονικής Δυναστείας [τότε εμφανί- ζονται οι φιλόσοφοι στους Ναούς, παράλληλα με τους παλαιοδιαθηκικούς Προφήτες, ‘‘ως προειπόντες την έλευσιν Χριστού’’ (Διονύσιος εκ Φουρνά]. Η αυτοκρατορία έγινε Ελληνική (αλλ’ όχι ελλαδική, ιδιοκτησία της σημερινής ‘‘Ελλαδίτσας’’, που έλεγε οσοφός παπα-Γιάννης Ρωμανίδης).

Ποιο ήταν το κραταιό φρόνημα του κατοίκου της Αυτοκρατορίας και πώς διατηρούνταν η συνεκτικότητα μεταξύ του πολιτικού αυτού αμαλγάματος των λαοτήτων που τη συγκροτούσαν;
Μέσω της πίστεως (Ορθοδοξίας) και της γλώσσας λειτουργούσε ο απαραίτητος συνεκτικός κρίκος. Αλλά το είπε ο Στ. Ράνσιμαν (ο μεγαλύτερος βυζαντινολόγος, διότι γνώριζε καλά και την Ορθοδοξία).
Γράφει, λοιπόν: ‘‘Ο πολίτης της αυτοκρατορίας έμεινε συνειδητά ο πιο πολιτισμένος εκπρόσωπος του ανθρωπίνου γένους, συνειδητά ορθόδοξος (Ρωμηός), συνειδητά κληρονόμος της ελληνικής εκλεπτύνσεως… Οι Βυζαντινοί είχαν λίγες φυλετικές προκαταλήψεις (το αίμα τους ήταν πάρα πολύ(sic)ανακατεμένο). Δέχονταν οποιονδήποτε για συμπολίτη τους,φτάνει να ήταν ορθόδοξος και να μιλούσε ελληνικά’’.

Εξακολουθούσε να υπάρχει παράλληλα και εθνική συνείδηση των κοινοτήτων ή αυτή υποχώρησε προς χάριν της υπό κοινής αυτοκρατορικής σκέπης συνύπαρξης; Υπήρχε αυτοκρατορική συνείδηση ή τι ήταν αυτό που τροφοδοτούσε αυτήν την ιδιόμορφη συνύπαρξη;
Η καταγωγή, όπου κυρίως υπήρχε παιδεία, δε χανόταν,αλλά ιεραρχεί το στην ρωμαίικη υπερεθνικότητα της Ρωμανίας.Η συνείδηση κατά κανόνα ήταν υπερεθνική,οικουμενική. Πρβλ. τις ΗΠΑ. Ελληναμερικάνος, λέμε, έλλην στην καταγωγή και αμερικανός πολίτης. Είναιτοισχυρότεροπαράδειγμασήμερα.

Υπήρχε και κάποιου είδους ιδιοτέλεια, κάποιο εξυπηρετούμενο συμφέρον πίσω από τον ασπασμό και τη μετοχή στα αυτοκρατορικάιδεώδη;
Λόγω της πτώσης και αμαρτίας ΟΛΑ είναι δυνατά. Μπορούν όμως να ελέγχονται σε κάθε περίπτωση; Αυθεντική συνείδηση είναι (πάντα) εκείνη των Αγίων (κάθε λαότητας).

Τι ήταν αυτό που οδήγησε στην έναρξη των προσπαθειών δημιουργίας ανεξάρτητων εθνοτήτων και βασιλείων, όπως π.χ. αυτών των Βουλγάρων και Αρμενίων και ουσιαστικά στην ανεξαρτητοποίησή τους από την αυτοκρατορική ομπρέλα;
Η ανάδυση του ‘‘εθνικισμού-φυλετισμού’’ με τονισμό της καταγωγής εις βάρος της κοινής πίστεως, σε σχέση πάντα με τα διεκ- δικούμενα συμφέροντα. Αυτό ήταν δυνατόν, όταν και όπου η ορθοδοξοποίηση δεν ήταν πλήρης,αλλά ελλειμματική.

Αλήθεια, ποια είναι η επίσημη ονομασία της Ανατολικής Αυτοκρατορίας και του κατοίκου αυτής;
Από τον 4ο αιώνα (Μ. Αθανάσιος: ‘‘μητρόπολις εστίν η Ρώμη της Ρωμανίας) το όνομα είναι ΡΩΜΑΝΙΑ. Γι’ αυτό οι έμπειροι και ευπαίδευτοι βυζαντινολόγοι μιλούν όχι για ‘‘Βυζάντιο’’, αλλά για αυτοκρατορία της Νέας Ρώμης (για να αποφύγουν ίσως το ορθό: ΡΩΜΑΝΙΑ).

Εθνικοφυλετικά και πνευματικά ποιος θεωρούνταν πολίτης της Αυτοκρατορίας;
Ο Ορθόδοξος Χριστιανός με την ελληνική γλώσσα (και παιδεία). Από τον Μ. Αλέξανδρο και μετά ‘‘εθνοφυλετική’’ συνείδηση δεν ισχύει, χωρίς να χάνεται η συνείδηση της καταγωγής. Οι αιρέσεις (μονοφυσιτισμός λ.χ.) δημιουργούν χωριστικές τάσεις. Υπήρχε όμως ειδικό νομικό καθεστώς και για τις μη πλήρως ενσωματωμένες εθνολα- ότητες(π.χ.Εβραίοικ.α.).

Σχετικά με τον όρο βυζαντινή, τι ακριβώς ισχύει;Είναιδόκιμος όρος ή εξυπηρετούσε κάποιες σκοπιμότητες;
Το 1562 ο γερμανός Ιερώνυμος Βόλφ ονόμασε την αυτοκρατορία ‘‘Βυζάντιο’’, κάτι που επεκράτησε μέσω της φραγκικής επιστήμης. Δεν το απορρίπτουμε, διότι και αυτό δικό μας είναι, αλλά ιδιαίτερα η επιστήμη ΠΡΕΠΕΙ να χρησιμοποιεί τα αυθεντικά ονόματα.Ο στόχος ήταν να αποσυνδεθεί η Ρωμανία από την λοιπή Ευρώπη και να κλεισθεί στο στενά θεωρούμενο ελληνικό στοιχείο.Μια απλή ελληνική-ελλαδική υπόθεση δηλαδή.Και όμως το 1204 οι Φράγκοι εισβολείς έκαμαν την ‘‘PARTITIO ROMANI- AE’’, το μοίρασμα της Ρωμανίας, κανενός Βυζαντίου. Η Νεάπολη στην Ιταλία ονομά- ζεται σταθερά NAPOLI D’ITALIA και το Ναύπλιο NAPOLI DI ROMANIA. Γιατί; Οι έντιμοι βυζαντινολόγοι (Ι. Καραγιαννόπουλος λ.χ.) έγραψαν ότι Βυζαντινό Κράτος και Βυζαντι- νοίπολίτες δεν υπήρξαν ΠΟΤΕ.Κάτι ξέρουν! Τα ονόματα όμως ΟΛΑ δικά μας είναι και δεν τα χαρίζουμε, όπως λ.χ. το όνομα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ.

Ποιοι είναι οι λόγοι της ανεκτικότητάς μας σχετικά με τον όρο βυζαντινή, από τη στιγμή της εμφανίσεως του όρου έως τις μέρες μας, αφού δεν είναι ακριβής και αληθής;
Φταίει η δουλική μας στάση έναντι των Φράγκων και η φυλετιστική συνείδηση, που μόνιμα αγωνίζεται για το μικρό κράτος, αλλά χάνει την αυτοκρατορία(Α.TOYNBEE).

Σήμερα ποια είνα η σχέση μας ως Έλληνες με το ρωμαίικο παρελθόν μας, πώς εξακολουθούμε να συνδεόμαστε με την ιστορική Ρωμανία;
Η ΡΩΜΑΝΙΑ ζει μέσα στην Ορθοδοξία και πραγματοποιείται στην Λατρεία (βλ. μια διορθόδοξη Θ. Λειτουργία). Με τα τέσσερα ρωμαίικα Πατριαρχεία μας σώζεται και δικαιοδοτικά-γεωγραφικά η Ρωμανία (π. Ι. Ρωμανίδης).

Ποιοι ήταν οι λόγοι που μας οδήγησαν ουσιαστικά να απεμπολήσουμε τη σχέση μας με την Ανατολική Αυτοκρατορία –και αναφέρομαι στη στάση μας μετά το 1821- με αποτέλεσμα να διασαλευθεί η έννοια της εθνικής συνέχειάς μας;
Η επικράτηση,-με την φράγκικη ώθηση-της στενής εθνικής ιδέας (φυλετιστικός εθνικι- σμός) το εθνικό κράτος, που μας επέβαλαν οι Φράγκοι μόνιμοι κύριοί μας(είμαστε προτεκτοράτο από το 1830). Το θλιβερό, και αστείο συνάμα, είναι, ότι εκείνοι (οι ‘‘Μεγάλοι’’), που μας έκλεισαν στο μικρό κράτος τον 19ο αιώνα, σήμερα καταργούν τα ‘‘έθνη-κράτη’’ ή ‘‘κράτη-έθνη’’ για την πραγματοποίηση της πλανητικής κοινωνί- ας (παγκοσμιοποίηση), υπό την έννοια της ‘‘Υπερδύναμης’’, που κυβερνά μέσω των ΗΠΑ.

Στις μέρες μας γίνεται κατανοητή η διαχρονικότητα της έννοιας της Ρωμηοσύνης και ότι στην πραγματικότητα δεν υπάρχει σύγκρουση μεταξύ των ονομάτων Έλληνας και Ρωμαίος;

Από τους αληθινά ορθοδόξους (Ρωμηούς) ναι! Οι χαλαρά διατηρούντες σχέση με την Ορθοδοξία (του Χριστού και των Αγίων μας) και κυρίως οι φανεροί ή κρυφοί νεοπαγανιστές νοιώθουν
έτσι. Για τους εντίμους και γνωρίζοντες κάποια γράμματα, σύγκρουση στα ονόματα Έλλην
και Ρωμαίος δεν υπάρχει. ΤοΈλλην είναι εθνικό, όνομα καταγωγής. Είμεθα Έλληνες
και το θεωρούμε ύψιστη τιμή. Ρωμαίος- Νεορωμαίος ή απλά Ρωμηός (όχι Ρωμιός)
είναι πνευματικό μας όνομα και πολιτειακό,και σημαίνει ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΠΟΛΙΤΗΣ ΤΗΣ
ΝΕΑΣ ΡΩΜΗΣ.
Μόνο ο Ορθόδοξος Έλλην είναι ΡΩΜΗΟΣ, ούτε ο μασόνος, ούτε ο μαρξιστής.
Κατά τον Ν. Σπηλιάδη ο Ι. Καποδίστριας ήθελε να δημιουργήσει ‘‘αυτοκρατορίαννεορωμαϊκήν’’,δηλαδήνα αναστήσει την Νέα Ρώμη, το ‘‘Βυζάντιο’’. Για να κατανοήσουμε το όνομα Ρωμαίος/ Νεορωμαίος, ας θυμηθούμε πάλι το σύνθετο Ελληναμερικανός, όπου το ένα όνομα δεν αναιρεί το άλλο, ούτε συγχέεται μαζί του. Το ίδιο και τα ονόματα Έλλην και Ρωμαίος. Ας ‘‘όψεται’’ όμως ο Κοραής για τη σύγχυση που μας προέκυψε, ώστε να απεμπολούμεταονόματάμας…

Πιστεύετε ότι η λύση στο αδιέξοδό μας βρίσκεται στα ελληνορθόδοξα ιδανικά έτσι όπως αυτά βιώθηκαν και εφαρμόστηκαν κατά τον μεσαιωνικό ελληνισμό της Ρωμανίας;
Ναι, μέσα από την αγιοπατερική ανάδειξη και βίωσή τους. Ας θυμηθούμε πάλι τον Μ. Βασίλειο(βλ. ερώτηση2).

Εκεί πρέπει να στραφούμε;
Ναι! Θα έπρεπε να έχουμε στραφεί ήδη, διότι έτσι εξασφαλίζεται η καθολική ιστορική συνέχειά μας. Ελληνισμός έξω από την πατερικότητα ΔΕΝ υπάρχει.

Ο καημός για την Άλωση και η προσδοκία της παλινόρθωσης χαρακτηριστικά τα οποία έχουν εμποτιστεί τον ψυχισμό του Ρωμηού και εξακολουθούν να συγκινούν και ενδιαφέρουν γενεές γενεών Ελλήνων, από την επομένη μάλιστα της Άλωσης μέχρι τις μέρες μας.Αποτελεί αυτό απόδειξη της καταγωγής μας από την Ανατολική Αυτοκρατορία ή είναι ένας καλοσυντηρημένος συναισθηματισμός;
Όταν και όπου υπάρχει ορθοδοξο πατερικό φρόνημα, εκεί η Μεγάλη Ιδέα είναι πάντα οικουμενική, ‘‘αυτοκρατορική’’. Διαφορετικά καταντά‘‘μικρή’’,όπως έλεγαν κάποιοι τον 19ον αιώνα, και στην ουσία ανύπαρκτη. Δια της Ορθοδοξίας η Μ. Ιδέα ζει,και η αυτοκρατορία-Ρωμανία μαζί της.

Κλείνοντας θα σας παρακαλούσα να μας προτείνετε σχετική βιβλιογραφία στην οποία ο φιλέρευνος αναγνώστης μπορεί να απευθυνθεί προκειμένου να διευρύνει τις γνώσεις του σχετικά με την ελληνορθόδοξη Ανατολική Αυτοκρατορία.
Απαντήσεις βρίσκονται σε όλες τις ιστορίες της ‘‘μεταβυζαντινής’’ περιόδου: Απ. Βακαλόπουλου, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους της Εκδοτικής, στον Στ. Ράνσιμαν (η Μεγάλη Εκκλησία εν αιχμαλωσία) και κυρίως στα έργα του π. Ρωμανίδη, π.χ. ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ-ΡΩΜΑΝΙΑ-ΡΟΥΜΕΛΗ. Ο Σεβ. Μητροπολίτης Ναυπάκτου κ. Ιερόθεος και ο υπογραφόμενος προσφέρουμε και τη δική μας συμβολή στο θέμα.

π. Γεώργιε σας ευχαριστώ από καρδιάς.
Ευχαριστώ και εγώ εκ καρδίας.

Η συνέντευξη δόθηκε στον κ. Γεώργιο Τασούδη
Ηλεκτρονική Εφημερίδα "κοινωνείν" τεύχος 2